Προβοκατόρικη η Τουρκική άσκηση "Ηγεμών"

Διπλωματικοί και στρατιωτικοί κύκλοι εκφράζουν τον κίνδυνο, η Τουρκία, με ανεβασμένο το ηθικό και από τη μη παραίνεση της υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ, Χίλαρι Κλίντον, για αλλαγή της τουρκικής συμπεριφοράς στο Αιγαίο, να επιχειρήσει στο πλαίσιο της άσκησης «Ηγεμών» να στήσει σκηνικό «θερμού επεισοδίου» ή κρίσης, ως μια ακόμη ένδειξη της φιλοδοξίας της για ανάληψη ρόλου περιφερειακής δύναμης.
Ως ευνοϊκότερο πεδίο να προβάλει κατά τρόπο προβοκατόρικο τις αξιώσεις της η Αγκυρα στο Αιγαίο, πηγές του Πενταγώνου «βλέπουν» τη φάση της άσκησης με το σενάριο της έρευνας και διάσωσης.

Βάσει του σχεδιασμού της άσκησης «Ηγεμών» η Τουρκία αμφισβητεί την αρμοδιότητα της χώρας μας να παράσχει υπηρεσίες έρευνας και διάσωσης εντός του FIR Αθηνών και έχει δηλώσει παράνομα, αυθαίτερα και μονομερώς ως τομέα ευθύνης της την περιοχή που εκτείνεται ανατολικά του 25ου μεσημβρινού (διχοτομεί, δηλαδή, το Αιγαίο και θεωρεί το μισό δικό της), περιλαμβάνοντας και σε αυτόν και όλα τα ελληνικά νησιά του Ανατολικού Αρχιπελάγους. Ορίζει επίσης η Τουρκία υπεύθυνο διαχειριστή της κυκλοφορίας στο μισό Αιγαίο, περιοχή την οποία απεικονίζει (με διαφορετικό χρώμα) ως «τουρκικό τομέα θαλάσσιας έρευνας και διάσωσης», το εθνικό της στρατηγείο, του Εσκί Σεχίρ. Η έρευνα και διάσωση δεν είναι, ωστόσο, η μοναδική αξίωση που προωθεί μέσω της άσκησης η Τουρκία. Αμφισβητεί επίσης το εύρος του ελληνικού εναέριου χώρου των 10 ν.μ.
Σε κάθε σχετική αναφορά χρησιμοποιεί στο σχεδιασμό της άσκησης τον όρο «airspace over the national waters» αντί του «national airspace», σε μία προσπάθεια να καταδείξει, αλλά και να πείσει τους νατοϊκούς συμμέτοχους στην άσκηση «Ηγεμών» ότι το εύρος του εναέριου χώρου της Ελλάδας συμπίπτει με τα χωρικά της ύδατα των 6 ναυτικών μιλίων. Η Αγκυρα αμφισβητεί και τα όρια του FIR Αθηνών (αν και δεν φαίνεται να δεσμεύει περιοχές στα όρια των δύο FIR, όπως αρχικά είχε προγραμματίσει), ενώ κάνει λόγο για αποστρατικοποιημένα ελληνικά νησιά (όλα του Ανατολικού Αιγαίου), καλώντας τα συμμαχικά ιπτάμενα μέσα να μην πετούν πάνω από αυτά.
Με τη συμμετοχή των χωρών ΗΠΑ, Βρετανίας, Ολλανδίας και Βελγίου στην άσκηση «Ηγεμών», η Τουρκία στοχεύει στη νομιμοποίηση των αξιώσεών της στο Αιγαίο. Το αν θα τα καταφέρει είναι το μεγάλο ερώτημα. Στρατιωτικοί κύκλοι είναι συγκρατημένα αισιόδοξοι. Πιστεύουν πως οι τέσσερις χώρες μπορεί να μην απέσυραν τη συμμετοχή τους, όπως η Ελλάδα επιθυμούσε, αλλά θα τηρήσουν την προφορική διαβεβαίωση που έδωσαν μέσω των υπουργών Αμυνάς τους στον Ελληνα ομόλογό τους κ. Β. Μεϊμαράκη ότι «δεν θα λάβουν μέρος στα σημεία της άσκησης που θίγουν ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα». Σημειώνεται πως η Βρετανία είναι η χώρα με τη μεγαλύτερη στρατιωτική συνδρομή, ενώ το Βέλγιο θα συμμετάσχει μόνο με προσωπικό.
Οι φάσεις της άσκησης "Ηγεμών"
Σε τέσσερις φάσεις και σε αρκετές περιοχές του Αιγαίου θα διεξαχθεί από 16-31 Μαρτίου η μεγάλη τουρκική αεροναυτική άσκηση «Ηγεμών», στην οποία θα συμμετάσχουν στρατιωτικές δυνάμεις από τις τέσσερις συμμαχικές χώρες. Η Αγκυρα με διάφορα τρικ προσπαθεί να της προσδώσει νατοϊκό χαρακτήρα. Οι επιτελείς του Πενταγώνου επικεντρώνουν το ενδιαφέρον τους σε δύο από τις συνολικά έξι περιοχές που δέσμευσαν με ΝΟΤΑΜ (τουλάχιστον μέχρι την Παρασκευή) οι Τούρκοι και στην ημερομηνία 23 με 31 Μαρτίου. Πρόκειται για τις περιοχές νότια, νοτιοανατολικά της Ρόδου, όπου μεταξύ άλλων θα γίνουν και γυμνάσια με τη συμμετοχή υποβρυχίων, και την περιοχή μεταξύ Σάμου και Χίου, όπου θα πλεύσουν τουρκικά πλοία και σχεδόν όλος ο συμμαχικός στόλος (12 πλοία). Στην περιοχή αυτή, και συγκεκριμένα στον κόλπο του «Ντογκανμπέι», θα γίνουν αποβατικές ενέργειες, ενώ υπάρχει σχέδιο για δραστηριότητα έρευνας και διάσωσης. Πέραν των δύο αυτών περιοχών, έχουν δεσμευθεί επιπλέον τέσσερις που βρίσκονται νοτιοδυτικά της Σκύρου, νοτίως της Ικαρίας, μεταξύ Κυκλάδων και Κρήτης και δυτικά της Τήλου. Η κάθε φάση της άσκησης (16-18, 19-22, 23-29 και 30-31 Μαρτίου) θα πραγματοποιείται σε ορισμένες περιοχές. Οι δύο τελευταίες φάσεις, πάντως, θα έχουν πεδίο διεξαγωγής μεταξύ Σάμου και Χίου.
Ο αριθμός των τουρκικών πλοίων και αεροσκαφών που θα συμμετάσχει στην «Ηγεμών» είναι άγνωστος, ενώ η συμμαχική δύναμη θα αποτελείται από συνολικά 12 πλοία και καθόλου αεροσκάφη. Νοτίως της Ρόδου και μέχρι την Κύπρο πλέουν ήδη δύο υποβρύχια, δύο φρεγάτες, δύο ελικοπτεροφόρα, δύο αποβατικά σκάφη και δύο πλοία γενικής υποστήριξης, οι ΗΠΑ θα συμμετάσχουν με ένα αντιτορπιλικό, η Ολλανδία με μία φρεγάτα, ενώ το Βέλγιο έχει αποστείλει προσωπικό.
Από Ποντικοπαγίδα

Read more...

Ο τελευταίος σταθμός του Ομπάμα, το Πατριαρχείο

Milliyet
(13/3/2009)

Ο νέος Αμερικανός Πρόεδρος Ομπάμα, στο τέλος της επίσκεψης που θα πραγματοποιήσει τον Απρίλιο στην Τουρκία, θα συναντηθεί με τον Πατριάρχη “Φαναρίου” Βαρθολομαίο.

Σύμφωνα με πληροφορίες, που διέρρευσαν από το Πατριαρχείο στον ελληνικό Τύπο, ο Πρόεδρος Ομπάμα θα συναντηθεί στις 7 Απριλίου με τον Πατριάρχη Βαρθολομαίο, πριν αναχωρήσει από την Κων/πολη για την Ουάσιγκτον.

Read more...

Τί αναμένεται από την επίσκεψη Ομπάμα στην Τουρκία;

Του Χρήστου Ιακώβου
Διευθυντή του Κυπριακού Κέντρου Μελετών

Η πρόσφατη επίσκεψη της Χίλαρυ Κλίντον στην Άγκυρα και η επικείμενη επίσκεψη του νέου Αμερικανού προέδρου Μπάρακ Ομπάμα στην Τουρκία δρομολογούν διαδικασίες ενός παζαρέματος προκειμένου να διευκολυνθούν οι νέοι σχεδιασμοί τακτικής της Ουάσιγκτον στην περιοχή. Η διαπραγμάτευση αναμένεται να εξελιχθεί σε ένα παζάρι έξι θεμάτων.

Πρώτο θέμα διαπραγμάτευσης θα είναι αυτό του Αφγανιστάν όπου οι Αμερικανοί ζητούν πρόσθετες στρατιωτικές δυνάμεις. Μετά την απροθυμία διαφόρων Ευρωπαϊκών κρατών του ΝΑΤΟ να αποστείλουν στρατεύματα στο Αφγανιστάν ο Μπάρακ Ομπάμα αναμένεται να ζητήσει κάτι τέτοιο από την Τουρκία.

Δεύτερο θέμα παζαρέματος αναμένεται να είναι οι σχέσεις με την Αρμενία. Η Τουρκία θα ρίξει στο παζάρι το θέμα του ανοίγματος των συνόρων με την Αρμενία, ως χειρονομία καλής θέλησης προκειμένου να ζητήσει από τον Ομπάμα την αναβολή του ψηφίσματος για τη γενοκτονία, παρά το ότι ο Αμερικανός πρόεδρος, προεκλογικά, δεσμεύτηκε για το αντίθετο.

Τρίτο θέμα διαπραγμάτευσης είναι ο παράγοντας ενέργεια. Η Τουρκία θα ζητήσει από τις ΗΠΑ να αποτελέσει κεντρικό μέρος της υλοποίησης του στρατηγικής σημασίας σχεδίου μεταφοράς ενέργειας στην Ευρώπη, γνωστού ως Ναμπούκο. Με αυτό το σενάριο η Τουρκία ενισχύει γεωστρατηγικά τη θέση της έναντι της Ευρώπης και εξασφαλίζει πολλαπλές πηγές προκειμένου να καλύψει τις ενεργειακές της ανάγκες.

Τέταρτο θέμα στο παζάρι, το οποίο η Τουρκία θεωρεί κομβικής σημασίας σε αυτή την επίσκεψη και αναμένεται να το διαπραγματευτεί σκληρά είναι το θέμα της αποχώρησης των αμερικανικών στρατευμάτων από το Ιράκ. Η Άγκυρα θέλει να απαλείψει τις αρνητικές διπλωματικές σχέσεις με τις ΗΠΑ, που δημιούργησε η άρνηση της το 2003 να παραχωρήσει εδαφικές διευκολύνσεις κατά τη διάρκεια της Αμερικανικής εισβολής στο Ιράκ. Θέλοντας να παρουσιαστεί σήμερα ως παράγοντας που θα συμβάλει στην σταθερότητα το Ιράκ θα παίξει το χαρτί της διευκόλυνσης.

Πέμπτο θέμα είναι και ο μεγάλος πονοκέφαλος της Τουρκίας, το Κουρδικό, δηλαδή οι εξελίξεις στο Βόρειο Ιράκ και το ζήτημα της δράσης του Κουρδικού Εργατικού Κόμματος (ΡΚΚ). Ο Ομπάμα θα ζητήσει την δύσκολη για την Τουρκία κίνηση να σταματήσει να υποσκάπτει την Κουρδική αυτόνομη διοίκηση του Βορείου Ιράκ με αντάλλαγμα την εφαρμογή σχεδίου διάλυσης του ΡΚΚ.

Οι αμερικανοί φαίνεται ότι πλέον έχουν κάνει τις στρατηγικές τους επιλογές στο κουρδικό ζήτημα του Βορείου Ιράκ, ενισχύοντας σταδιακά μία αυτόνομη Κουρδική οντότητα. Δεν θέλουν όμως να εγκαταλείψουν την Τουρκία στο έλεος των εξελίξεων. Ως αντιστάθμισμα θα πρέπει να δώσουν στην Τουρκία ανταλλάγματα. Μέσα σε αυτή τη διπλωματική λογική των αμερικανών εγγράφεται και το Κυπριακό όπου θα είναι το τελευταίο θέμα του παζαριού.

Στην προσπάθειά τους να διασφαλίσουν την ευρωπαϊκή πορεία της Τουρκίας θα πρέπει βοηθήσουν την Άγκυρα να απεγκλωβιστεί από τις υποχρεώσεις που ανέλαβε έναντι του Κυπριακού και να μην λειτουργήσουν πιέσεις προς αυτή για σοβαρές υποχωρήσεις, και επιπλέον να μην της επιρριφθούν ευθύνες εάν οι συνομιλίες αποτύχουν. Έτσι, μέσα σε αυτά τα πλαίσια αυτό που πιθανόν να ζητήσει ο Ομπάμα από την Άγκυρα είναι το άνοιγμα των λιμανιών για τα πλοία της Κυπριακής Δημοκρατίας με αντάλλαγμα την άσκηση πιέσεων προς την κυπριακή κυβέρνηση για άρση του εμπάργκο κατά των κατεχομένων.

Στην ουσία δεν πρόκειται για συνολικό στρατηγικό σχεδιασμό της Ουάσιγκτον σε σχέση με την Τουρκία αλλά για κινήσεις τακτικής μέσα στα πλαίσια των οποίων η Άγκυρα αποκτά συγκυριακά αναβαθμισμένο ρόλο. Οι Αμερικανοί γνωρίζουν ότι δεν μπορούν να πιέσουν για πλήρη ένταξη της Τουρκίας στην ΕΕ και ως εκ τούτου αυτό το οποίο αναμένεται να κάνουν είναι να διαμορφώσουν σταδιακά τις συνθήκες για την ειδική σχέση της Τουρκίας με τη ΕΕ. Αυτό έρχεται να το επιβεβαιώσει και το ψήφισμα της 12ης Μαρτίου του Ευρωκοινοβουλίου για την Τουρκία, το οποίο είναι προσαρμοσμένο πάνω στα προαναφερθέντα θέμα διαπραγμάτευσης.

Read more...

Αιγαίο: στο υπ. Εξωτερικών προωθείται η ιδέα μιας νέας συμφωνίας τύπου Ελσίνκι

Δύσκολοι καιροί στο Αιγαίο
Η Αγκυρα φαίνεται να ξεπερνά το ταμπού του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης και εξετάζει το ενδεχόμενο να προσφύγει σε αυτό για μείζονα θέματα των ελληνοτουρκικών σχέσεων

Μια νέα συμφωνία «τύπου Ελσίνκι», με σκοπό τη διευθέτηση των ελληνοτουρκικών διαφορών στο Αιγαίο, έχουν εισηγηθεί κορυφαίοι διπλωμάτες στην πολιτική ηγεσία του υπουργείου Εξωτερικών. Σύμφωνα με διασταυρωμένες πληροφορίες, το νέο σκηνικό που διαμορφώνεται με την αναβάθμιση του γεωπολιτικού ρόλου της Τουρκίας στην περιοχή της Μέσης Ανατολής και της Κεντρικής Ασίας (όπως επιβεβαιώνει και η
προσεχής επίσκεψη Ομπάμα τον Απρίλιο), σε συνδυασμό με την «ομιχλώδη πορεία» της προς την Ευρωπαϊκή Ενωση (ΕΕ), καθιστούν επιτακτική μια...αναπροσαρμογή της σημερινής κατάστασης. Σκοπός; «Να καθήσουν η Αθήνα και η Αγκυρα στο τραπέζι, διότι όσο αργούμε τόσο χειρότερα θα εξελίσσονται τα πράγματα». Οπως μάλιστα πληροφορείται «Το Βήμα», η Τουρκία φαίνεται πλέον να ξεπερνά το χρόνιο ταμπού της προσφυγής στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης (ΙCJ). Και εξετάζει σοβαρότατα
το ενδεχόμενο να στραφεί σε αυτό, ακόμη και εντός της προσεχούς διετίας, για μείζονα θέματα που αφορούν τις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Κάτι τέτοιο εκτιμάται ότι θα έφερνε τουλάχιστον σε αμηχανία την Αθήνα. Επομένως, η επαναξιολόγηση της τουρκικής ενταξιακής πορείας εντός του 2009 προσφέρει, κατά τους συγκεκριμένους κύκλους, την ευκαιρία στην Αθήνα να ανοίξει μια συζήτηση, όταν θα μπορεί να υπαγορεύσει και ορισμένους από τους όρους της συζήτησης.
Διπλωματικές πηγές εκτιμούν ότι οι ελληνοτουρκικές διαφορές στο Αιγαίο περνούν από τις δυσκολότερες φάσεις τους τα τελευταία χρόνια. Μπορεί η υπουργός Εξωτερικών κυρία Ντόρα Μπακογιάννη να αναγνώρισε ότι το 2008 μετετράπη από «έτος Αιγαίου» σε «έτος στασιμότητας» με ευθύνη της Αγκυρας, είναι όμως σαφές ότι οι κινήσεις της Αθήνας παραμένουν προς το παρόν περιορισμένες σε επίπεδο ρητορικής. Εξάλλου, η ρευστή πολιτική και οικονομική κατάσταση στην Ελλάδα επηρεάζει σφόδρα τους σχεδιασμούς της Αθήνας.
Το σύνθημα «πλήρης προσαρμογή, πλήρης ένταξη» για την ευρωπαϊκή πορεία της Τουρκίας παραμένει μεν ευήκοο, καθίσταται δε όλο και σαφέστερο ότι ο εξ Ανατολών γείτονας δεν θα στενοχωρηθεί σφόδρα αν εκτροχιαστεί το ευρωπαϊκό τρένο. Το σενάριο της ειδικής σχέσεως συζητείται έντονα στο παρασκήνιο και θα μπορούσε να αποβεί επιζήμιο για τα ελληνικά συμφέροντα, καθώς τότε μια ισχυρή Τουρκία θα συζητούσε στο ίδιο τραπέζι «ως ίση προς ίση» με την ΕΕ. Αυτό θα απενεργοποιούσε αυτομάτως τους μοχλούς πίεσης που διαθέτει η Αθήνα.
Ο μηχανισμός των διερευνητικών επαφών που άρχισε επί κυβέρνησης Σημίτη διατηρείται μεν εν ζωή, αλλά στην πραγματικότητα φυτοζωεί μετά το 2004. Και αυτό εξυπηρετεί μόνο τα συμφέροντα της Τουρκίας, η οποία διατηρεί «παγωμένα» πολλά ζητήματα, συσσωρεύει πολιτικό κεφάλαιο και γεμίζει τη διπλωματική φαρέτρα της.
Από τα τέλη του 2008 η Αγκυρα έχει επιδοθεί σε συνεχόμενες ενέργειες υπενθύμισης των διεκδικήσεών της. Αυτές τις ημέρες διεξάγεται άλλωστε στο Αιγαίο η τουρκική διακλαδική άσκηση «Ηγεμών 2009» με τη συμμετοχή των ΗΠΑ, Βρετανίας, Βελγίου και Ολλανδίας. Τα υπουργεία Εξωτερικών και Αμυνας βρίσκονται σε επιφυλακή για την αποτροπή ενεργειών αμφισβήτησης ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων και επιδίωξης διαμοιρασμού του Αιγαίου, υπό... πολυμερή μάλιστα μανδύα.
Αρχικά έλαβε χώρα, τον περασμένο Νοέμβριο, το περιστατικό με το νορβηγικό ερευνητικό πλοίο «Μalene Οstervold» το οποίο είχε ναυλωθεί από την Αγκυρα για να πραγματοποιήσει γεωφυσικές έρευνες στην ευρύτερη περιοχή του Καστελόριζου. Πέρα από την έμπρακτη επιβεβαίωση της παρουσίας της στην Ανατολική Μεσόγειο η Αγκυρα ήθελε ουσιαστικά να στείλει ένα μήνυμα προς την Ελλάδα (όπως επίσης στην Κύπρο και στην Αίγυπτο) ότι επιθυμεί να έχει λόγο σε περίπτωση καθορισμού της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ) μεταξύ Αθήνας και Καΐρου. Αξιόπιστες πληροφορίες αναφέρουν μάλιστα ότι οι τουρκικές παρεμβάσεις προς την κυβέρνηση Μουμπάρακ έχουν οδηγήσει σε «πάγωμα» των σχετικών συζητήσεων. Σχετικά με την υφαλοκρηπίδα, τη μόνη διαφορά με την Αγκυρα που επισήμως αναγνωρίζει η Αθήνα, δημιουργείται σταδιακά ένα «σώμα εργασίας» υπέρ των θέσεων της πρώτης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η πρόσφατη απόφαση (με ημερομηνία 3.2.2009) του ΙCJ για την οριοθέτηση των θαλασσίων συνόρων μεταξύ Ρουμανίας και Ουκρανίας στη Μαύρη Θάλασσα.
Το ενδιαφέρον σημείο για την ελληνοτουρκική περίπτωση αφορά ένα νησάκι που ανήκει στην Ουκρανία. Το ΙCJ υιοθέτησε τη θέση του Βουκουρεστίου ότι το νησί αυτό δεν έχει υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ. Η περίπτωση του Serpents΄ Ιsland «φωτογραφίζει» - σύμφωνα με διπλωματικούς κύκλους- αυτή του Καστελόριζου, το οποίο είναι απομονωμένο από τον ηπειρωτικό κορμό της Ελλάδας και βρίσκεται απέναντι από τις τουρκικές ακτές. Το ΙCJ υιοθέτησε πάντως την αρχή της μέσης γραμμής για την οριοθέτηση των θαλασσίων συνόρων, σημείο θετικό για την Αθήνα.

«Γκρίζες ζώνες» πάνω από το Φαρμακονήσι
Ε μπειροι διπλωμάτες σημειώνουν στο «Βήμα» ότι «είναι μάταιο να λέμε στους Τούρκους ότι πρέπει να υπογράψουν τη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας προτού ξεκινήσουμε διαπραγματεύσεις για την υφαλοκρηπίδα». Παράλληλα εγείρεται το ερώτημα «σε ποιο δικαστήριο θα γίνει η σχετική προσφυγή.Στη Χάγη ή στο Αμβούργο,όπου εδρεύει το δικαστήριο του Διεθνούς Οργανισμού Ναυτιλίας (ΙΜΟ);». Η νομολογία του δεύτερου μάλιστα, προσθέτουν οι ίδιες πηγές, ακολουθεί την αρχή της ευθιδικίας που ευνοεί την Τουρκία. Και η Αγκυρα σίγουρα το έχει λάβει υπ΄ όψιν στους σχεδιασμούς της. Οι υπερπτήσεις πάνω από το Αγαθονήσι και το Φαρμακονήσι και οι συνεχιζόμενες παραβιάσεις του εθνικού εναέριου χώρου μεταξύ των 6 ναυτικών μιλίων της αιγιαλίτιδας ζώνης και των 10 ναυτικών μιλίων του εθνικού εναέριου χώρου αποτελούν το δεύτερο κεφάλαιο των τουρκικών... υπενθυμίσεων. Και αν στο τελευταίο ζήτημα οι Τούρκοι έχουν, κατά συγκλίνουσες απόψεις, ισχυρά επιχειρήματα, που φροντίζουν να υπενθυμίζουν τακτικότατα στο ΝΑΤΟ και στους Αμερικανούς, στο πρώτο η κατάσταση είναι πιο περίπλοκη.
Σύμφωνα με ασφαλείς εκτιμήσεις οι Τούρκοι επιχειρούν να επαναφέρουν την καινοφανή θεωρία των «γκρίζων ζωνών» στο προσκήνιο, επικεντρώνοντας την προσοχή τους στο Αγαθονήσι. Ωστόσο φαίνεται ότι ο στόχος τους δεν είναι αυτός. Το Αγαθονήσι είναι κατοικημένο και έχει ζωή. Ο πραγματικός στόχος τους φαίνεται ότι είναι το γειτονικό Φαρμακονήσι, το οποίο είναι ακατοίκητο και ως γνωστόν δεν έχει υφαλοκρηπίδα αλλά και ΑΟΖ, σύμφωνα με το Δίκαιο της Θάλασσας.
ΒΗΜΑ

Read more...

Κανείς δεν τολμά να μιλήσει για τη Γενοκτονία

Περισσότεροι από 1 εκατ. Αρμένιοι βρήκαν τον θάνατο κατ’ εντολήν της οθωμανικής κυβέρνησης

The New York Times
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ: Το νούμερο θα έπρεπε να έχει προκαλέσει σοκ στην τουρκική κοινή γνώμη: σύμφωνα με απόρρητη έκθεση του οθωμανικού υπουργείου Εσωτερικών που είδε το φως της δημοσιότητας ύστερα από δεκαετίες, 972.000 Αρμένιοι υπήκοοι της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας εξαφανίστηκαν από το 1915 έως το 1916.

Στην Τουρκία, όμως, οποιαδήποτε συζήτηση για το τι συνέβη τότε προκαλεί θύελλα δημόσιας κατακραυγής. Από τότε που δημοσιεύθηκε το παραπάνω νούμερο σε μονογραφία που επικαλείται επίσημα αρχεία του κράτους, δεν υπήρξε καμία σχεδόν σχετική αναφορά στα μέσα ενημέρωσης. «Τίποτα», σημειώνει μεαπογοήτευση ο Τούρκος συγγραφέας της και αρθρογράφος, Μουράτ Μπαρντάκσου. Για τον Μπαρντάκσου η σιωπή μπορεί να σημαίνει μόνο ένα πράγμα: «οι αριθμοί μού είναι πολύ μεγάλοι. Οι άνθρωποι δεν είναι ακόμη έτοιμοι να τους συζητήσουν».
Γενιές ολόκληρες Τούρκων μαθητών είχαν άγνοια για τις λεπτομέρειες της Γενοκτονίας, στη διάρκεια της οποίας περισσότεροι από ένα εκατομμύριο Αρμένιοι βρήκαν τον θάνατο κατ' εντολήν τής τότε οθωμανικής κυβέρνησης. Με «σοβιετικό στυλ», η Τουρκία απαγόρευσε οποιαδήποτε αναφορά στα σχολικά βιβλία και στην επίσημη ιστοριογραφία, σε μια προσπάθεια να ξεχαστεί το όλο θέμα. Τα τελευταία 10 χρόνια, όμως, με την άνθηση της κοινωνίας των πολιτών στη χώρα, οι πολίτες άρχισαν να αμφισβητούν την εκδοχή των γεγονότων που προβάλλει το κράτος. Τον Δεκέμβριο, μια ομάδα διανοουμένων δημοσίευσε κείμενο με το οποίο ζητούσαν συγγνώμη για την άρνηση της χώρας τους να παραδεχθεί τις θηριωδίες.

Συνέλεξαν 29.000 υπογραφές
Με το βιβλίο του «Τα Αρχεία του Ταλάτ Πασά» ο κ. Μπαρντάκσου συνέβαλε αποφασιστικά στη μελέτη των γεγονότων. Πρόκειται για μια καταγραφή των αρχείων και των προσωπικών εγγράφων του Μεχμέτ Ταλάτ (γνωστού και ως Ταλάτ Πασά), ο οποίος ήταν ο αρχιτέκτονας των εκκαθαριστικών επιχειρήσεων εναντίον των Αρμενίων. Τα έγγραφα παραδόθηκαν στον κ. Μπαρντάκσου από τη χήρα του Ταλάτ Πασά, λίγο πριν πεθάνει το 1983. Ανάμεσα στα στοιχεία που παραθέτει περιλαμβάνονται και δύο απογραφές: το 1915, στην Οθωμανική Αυτοκρατορία ζούσαν 1.256.000 Αρμένιοι. Δύο χρόνια αργότερα, ο αριθμός τους είχε μειωθεί σε 284.157.

Θλιβερή στατιστική
Για κάποιον που δεν γνωρίζει το ζήτημα, οι παραπάνω αριθμοί αποτελούν απλά μια θλιβερή στατιστική. Στην Τουρκία, όμως, το θέμα των στατιστικών είναι μείζονος σημασίας, καθώς η κυβέρνηση αρνείται πεισματικά να παραδεχθεί πόσοι ακριβώς Αρμένιοι εκτοπίστηκαν ή θανατώθηκαν. Την περασμένη Κυριακή μάλιστα, ο υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας προειδοποίησε ότι οι σχέσεις της χώρας με τις ΗΠΑ θα εισέλθουν σε κρίση εάν ο πρόεδρος Ομπάμα αναγνωρίσει τη γενοκτονία των Αρμενίων πριν από την επίσημη επίσκεψή του στην Αγκυρα τον επόμενο μήνα.
Η σιωπή γύρω από τα ευρήματα του κ. Μπαρντάκσου υποδηλώνει ότι το θέμα είναι ακόμη ταμπού στην Τουρκία. Ταυτόχρονα, όμως, το γεγονός ότι δημοσιεύθηκε το βιβλίο αποδεικνύει ότι η κοινωνία της χώρας ωριμάζει. Ο συγγραφέας είχε άλλωστε ολοκληρώσει τη μελέτη του εδώ και καιρό (τα αρχεία του παραδόθηκαν πριν από 27 χρόνια) και ανέμενε την ευκαιρία να την εκδώσει.

Δεν συνιστούσαν σοβαρή απειλή
Το τουρκικό επιχείρημα είναι ότι η κατάρρευση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας ήταν αιματηρή και όσοι σκοτώθηκαν εκείνη την περίοδο ήταν θύματα του χάους που προηγήθηκε. Ο συγγραφέας κ. Μπαρντάκσου μάλιστα υιοθετεί τη συγκεκριμένη άποψη και υποστηρίζει ότι οι δημογραφικές μεταβολές δεν αποδεικνύουν από μόνες τους ότι σκοτώθηκαν ένα εκατομμύριο άνθρωποι, αλλά απλώς ότι εκτοπίστηκαν. Διαφωνεί με τον όρο γενοκτονία, υποστηρίζοντας ότι η Οθωμανική Αυτοκρατορία αναγκάστηκε να δράσει εναντίον των Αρμενίων, καθώς εκείνοι υποστήριζαν ανοικτά τη Ρωσία στον πόλεμο με την Υψηλή Πύλη. Στη μονογραφία του, πάντως, δεν προσφέρει καμία ερμηνεία για τα νούμερα. Απλώς τα παραθέτει και αφήνει τους αναγνώστες να αποφασίσουν, βασιζόμενοι στα «ψυχρά στοιχεία» και απαλλαγμένοι από τους συναισθηματισμούς της ρητορικής.
Το τουρκικό επιχείρημα πάντως απορρίπτεται από τους περισσότερους ανεξάρτητους μελετητές, οι οποίοι αντιτείνουν ότι ο μικρός αριθμός των Αρμενίων ανταρτών δεν συνιστούσε σοβαρή απειλή για την Αυτοκρατορία. Η πολιτική που εφαρμόστηκε ήταν αποτέλεσμα της πεποίθησης ότι οι Αρμένιοι ήταν αναξιόπιστη μειονότητα, καθώς δεν ήταν μουσουλμάνοι. Το πρόβλημα λοιπόν έπρεπε να αντιμετωπιστεί ριζικά. Ο Χίλμαρ Κάιζερ, ιστορικός και ειδικός στο ζήτημα της γενοκτονίας των Αρμενίων θεωρεί ότι τα ευρήματα του βιβλίου του κ. Μπαρντάκσου αποδεικνύουν ότι η Οθωμανική Αυτοκρατορία ακολούθησε μια προσεκτικά σχεδιασμένη πολιτική εξόντωσης. «Σε μια σελίδα με αριθμούς επιβεβαιώνονται όλες οι εκτιμήσεις μας», μας λέει, παρομοιάζοντας το βιβλίο με «ροπαλιά στο κεφάλι». Η αλλαγή στη δημογραφική σύνθεση του πληθυσμού αντικατοπτρίζει με ακρίβεια αριθμό των νεκρών. «Δεν υπάρχει άλλος τρόπος να το ερμηνεύσεις. Δεν μπορεί κάποιος να έκρυψε ένα εκατομμύριο ανθρώπους», καταλήγει.
Αλλοι μελετητές δεν είναι τόσο εντυπωσιασμένοι. Εκτιμούν ότι το βιβλίο του κ. Μπαρντάκσου απλώς επιβεβαιώνει όσα ήδη γνωρίζαμε. Αυτής της άποψης είναι και ο Ντόναλντ Μπλόξχαμ, συγγραφέας του βιβλίου «Το Μεγάλο Παιχνίδι της Γενοκτονίας: Ιμπεριαλισμός, Εθνικισμός και ο Αφανισμός των Οθωμανών Αρμενίων».
KATHIMERINI

Read more...